Số hoá bảo tàng – Cánh cửa mới đưa di sản đến gần du lịch hiện đại

Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, khi du lịch không còn giới hạn ở những bước chân thực địa mà mở rộng sang không gian số, các bảo tàng – nơi lưu giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa – cũng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận công chúng. Số hoá bảo tàng vì thế không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà đang trở thành một “cánh cửa mới”, giúp di sản vượt qua giới hạn không gian – thời gian để đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ và du khách quốc tế.

Song hành với những nỗ lực từ các đơn vị công nghệ và bảo tàng, Tạp chí Việt Nam Travel cũng xác định rõ vai trò tiên phong của cơ quan báo chí chuyên ngành trong việc thúc đẩy số hoá và chuyển đổi công nghệ gắn với du lịch. Với chủ trương triển khai các dự án truyền thông số, nền tảng nội dung đa phương tiện và hợp tác cùng các đơn vị công nghệ sáng tạo, tạp chí Việt Nam Travel kết hợp cùng các đơn vị công nghệ hướng đến việc kể câu chuyện di sản – điểm đến bằng ngôn ngữ của thời đại số. Không chỉ dừng ở việc phản ánh xu hướng, tạp chí từng bước tham gia vào quá trình “số hoá trải nghiệm”, kết nối bảo tàng, không gian di sản với công chúng thông qua các sản phẩm báo chí số, tour tham quan trực tuyến, video tương tác và dữ liệu hình ảnh 3D. 

Khi bảo tàng bước vào không gian số

Trong nhiều năm, mô hình tham quan bảo tàng truyền thống bộc lộ không ít thách thức: trải nghiệm tĩnh, khó tiếp cận với người ở xa, hạn chế về ngôn ngữ và công cụ tương tác. Trong bối cảnh đó, số hoá bảo tàng bằng công nghệ scan 3D, mô hình hóa và thực tế ảo tương tác đang mở ra một hướng đi mới, giúp không gian trưng bày được tái hiện sinh động, trực quan và linh hoạt hơn bao giờ hết. Không chỉ phục vụ mục tiêu bảo tồn lâu dài, số hoá còn giúp bảo tàng trở thành một điểm đến “mở”, nơi công chúng có thể tham quan, học tập và khám phá di sản mọi lúc, mọi nơi – đúng với tinh thần của du lịch hiện đại và giáo dục văn hóa bền vững.

Trong số những đơn vị tiên phong về lĩnh vực số hóa bảo tàng và di sản, Meta Art chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa nghệ thuật và công nghệ, cung cấp các giải pháp toàn diện trong lĩnh vực truyền thông thương hiệu, sản xuất phim – ảnh, xây dựng kênh số và truyền thông kỹ thuật số. Đặc biệt, đây là một trong những đơn vị tiên phong tại Việt Nam trong lĩnh vực số hoá bảo tàng và không gian di sản bằng công nghệ scan 3D, virtual tour 360 và thực tế ảo tương tác. Đồng hành cùng Meta Art trong nhiều dự án là Tạp chí Việt Nam Travel – đơn vị truyền thông chuyên sâu về du lịch và văn hoá, đóng vai trò kết nối, lan tỏa và kể câu chuyện di sản trên nền tảng báo chí – số. Sự kết hợp giữa năng lực công nghệ của Meta Art và thế mạnh nội dung, truyền thông của Tạp chí Việt Nam Travel đã góp phần giúp các không gian văn hoá – bảo tàng không chỉ được tái hiện chuẩn xác trên môi trường số, mà còn tiếp cận công chúng rộng rãi hơn, hỗ trợ hiệu quả cho công tác quảng bá và phát triển du lịch theo hướng hiện đại, bền vững

Các dự án Meta Art đã triển khai trải dài từ bảo tàng, khu lưu niệm đến không gian tín ngưỡng như: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Phụ nữ Hà Nội, Bảo tàng Lực lượng Vũ trang, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam , Nhà Thiếu nhi TP.HCM,… Mỗi dự án đều cho thấy tiềm năng to lớn của công nghệ trong việc “làm sống” di sản.

Số hoá Bảo tàng – bước đi tiêu biểu của chuyển đổi số văn hóa

Số hoá Bảo tàng Hồ Chí Minh

Là đơn vị được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng I trong hệ thống bảo tàng Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Chi nhánh TP.HCM có bề dày hơn 45 năm trong nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản và tuyên truyền tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không chỉ là điểm tham quan, học tập, nghiên cứu, bảo tàng còn là không gian sinh hoạt chính trị – văn hóa quan trọng của thành phố. Trong dịp kỷ niệm 45 năm thành lập, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Chi nhánh TP.HCM đã tiếp nhận Dự án “Số hoá không gian Bảo tàng Hồ Chí Minh” do Trường Đại học Công nghệ TP.HCM, Công ty Cổ phần Meta Art và Tạp chí Vietnam Travel phối hợp thực hiện. Dự án được đánh giá là bước đi thiết thực, góp phần đưa bảo tàng đến gần hơn với công chúng, đồng thời phù hợp với định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ Không gian văn hóa Hồ Chí Minh theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ XI. Thông qua công nghệ scan 3D và tour tham quan ảo có hướng dẫn giọng nói, toàn bộ không gian trưng bày và hiện vật tiêu biểu của bảo tàng được tái hiện chân thực, giúp người xem có trải nghiệm liền mạch, trực quan và giàu cảm xúc, ngay cả khi không có mặt trực tiếp tại bảo tàng. 

Theo TS Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh, một trong những hạn chế lâu nay của hoạt động bảo tàng là cách nhìn nhận chưa đầy đủ về sự đa dạng của nhóm khách tham quan. “Một thực tế là thời gian qua, chúng ta ít chú ý đến yếu tố khác biệt của các nhóm khách đến tham quan bảo tàng mà hay đánh đồng tất cả như nhau. Thực ra, sự khác biệt về nền tảng kinh tế – xã hội, nhóm tuổi và mức độ tiếp xúc kỹ thuật số đều có ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ vọng của khách”, ông nhận định.

Từ góc nhìn đó, TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng số hoá bảo tàng chính là công cụ quan trọng giúp các đơn vị quản lý hiểu rõ hơn đối tượng công chúng của mình. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ hỗ trợ lưu trữ và trưng bày, mà còn giúp bảo tàng xác định đúng nhu cầu, hành vi và mong đợi của từng nhóm khách, từ đó thiết kế trải nghiệm tham quan phù hợp. “Đây cũng là một trong những lợi ích quan trọng của công tác số hoá bảo tàng, nhằm tăng tính hấp dẫn và từng bước giúp bảo tàng chủ động thu hút khách tham quan”, ông nhấn mạnh.

Số hoá Bảo tàng Lực lượng Vũ trang: Khi lịch sử chiến đấu được tái hiện sống động

Bảo tàng Lực lượng Vũ trang là nơi lưu giữ những dấu ấn quan trọng về quá trình hình thành, chiến đấu và trưởng thành của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Khối lượng hiện vật lớn, đa dạng về chất liệu và gắn liền với nhiều giai đoạn lịch sử khiến công tác bảo tồn và trưng bày luôn đặt ra yêu cầu cao về tính chính xác và khoa học. Thông qua dự án số hoá không gian bảo tàng bằng công nghệ scan 3D và mô hình hóa, toàn bộ kiến trúc trưng bày, hiện vật tiêu biểu và không gian lịch sử được tái hiện một cách trực quan, chân thực. Không gian tham quan ảo giúp người xem dễ dàng tiếp cận các câu chuyện lịch sử, hiểu rõ hơn về bối cảnh ra đời của từng hiện vật, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho công tác giáo dục truyền thống, đặc biệt với học sinh, sinh viên và thế hệ trẻ.

Số hoá Bảo tàng Lực lượng Vũ trang không chỉ góp phần lưu giữ ký ức chiến tranh một cách bền vững, mà còn mở rộng khả năng lan tỏa giá trị lịch sử đến công chúng ở xa, những người không có điều kiện tham quan trực tiếp, qua đó đưa lịch sử cách mạng đến gần hơn với đời sống đương đại.

Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam – Nà Pha: Khi văn hóa bản địa bước vào không gian số

Nếu bảo tàng lịch sử cách mạng đặt trọng tâm vào những dấu mốc hào hùng của dân tộc, thì Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam – Nà Pha lại là không gian lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Với đặc thù nằm ở khu vực miền núi, không gian trưng bày ngoài trời rộng lớn và gắn liền với đời sống sinh hoạt truyền thống, việc số hoá tại đây mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Dự án số hoá giúp ghi lại toàn bộ không gian kiến trúc, nhà ở truyền thống, cảnh quan và các yếu tố văn hóa bản địa bằng công nghệ scan 3D và tour tham quan ảo 360. Nhờ đó, những giá trị văn hóa vốn khó tiếp cận nay được “mở ra” cho công chúng trong nước và quốc tế, trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu, giáo dục và quảng bá du lịch cộng đồng. Không gian số của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam – Nà Pha còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn văn hóa bản địa trong bối cảnh hiện đại hóa, đồng thời hỗ trợ địa phương xây dựng hình ảnh điểm đến du lịch gắn với bản sắc, hướng tới phát triển bền vững.

Khi di sản trở thành trải nghiệm mở cho du lịch hiện đại

Số hoá bảo tàng không chỉ phục vụ mục tiêu lưu trữ hay trưng bày, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh điểm đến du lịch văn hóa. Các tour bảo tàng ảo, mô hình 3D tương tác hay không gian trưng bày số cho phép du khách “tham quan trước” khi lên kế hoạch hành trình, từ đó gia tăng sự quan tâm và mong muốn trải nghiệm thực tế.

Theo ông Nguyễn Long Hưng, giảng viên ngành Nghệ thuật số, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM, số hoá di sản và bảo tàng hiện nay không còn là câu chuyện mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành một phần tất yếu trong hệ sinh thái du lịch hiện đại. Đáng chú ý, những thách thức đặt ra trong quá trình triển khai số hoá không nằm ở công nghệ, mà chủ yếu đến từ yếu tố vận hành và thời điểm. “Thực ra những khó khăn trong quá trình số hoá là có, nhưng không lớn. Thách thức chủ yếu nằm ở việc lựa chọn thời điểm phù hợp để triển khai, đặc biệt với các bảo tàng hay điểm đến vẫn đang mở cửa phục vụ khách tham quan.” ông Hưng chia sẻ.

Ở góc độ du lịch, số hoá không chỉ giúp “xem trước” điểm đến, mà còn đóng vai trò như một công cụ kích thích nhu cầu, gia tăng mức độ quan tâm và khả năng ra quyết định của du khách. Việc cho phép du khách khám phá trước không gian, dịch vụ, tiện ích giúp họ chủ động thiết kế hành trình phù hợp với nhu cầu cá nhân –  một xu hướng ngày càng rõ nét của du lịch hiện đại.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Long Hưng cũng chỉ ra rằng số hoá đang mở ra khả năng tích hợp đa dạng các dịch vụ trong cùng một không gian số, từ nội dung thuyết minh, hình ảnh, video, âm thanh đến đặt vé tham quan, đặt dịch vụ, thậm chí là mua sắm và thanh toán trực tuyến. “Khi mọi thứ đã được số hoá, điểm đến không chỉ đẹp và minh bạch hơn về thông tin, mà còn giúp du khách dễ dàng lựa chọn, so sánh và tối ưu hoá trải nghiệm cá nhân ngay từ trước khi khởi hành”.

Đối với thế hệ trẻ – nhóm công chúng quen thuộc với môi trường số – bảo tàng số giúp lịch sử trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và hấp dẫn hơn. Với khách quốc tế, đây là công cụ hiệu quả để vượt qua rào cản ngôn ngữ và khoảng cách địa lý, góp phần quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. Thực tiễn từ các dự án Meta Art triển khai cho thấy, số hoá không làm thay đổi giá trị cốt lõi của di sản, mà ngược lại, giúp những giá trị ấy được bảo tồn, lan tỏa và “sống” lâu dài trong đời sống đương đại. Khi bảo tàng bước vào không gian số, du lịch văn hóa cũng có thêm động lực để phát triển theo hướng thông minh, bền vững và giàu chiều sâu.

Trong tương lai, với sự đồng hành của các đơn vị công nghệ như Meta Art cùng sự chủ động từ các bảo tàng và địa phương, số hoá sẽ tiếp tục là chìa khóa quan trọng để di sản Việt Nam đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế – không chỉ bằng ký ức, mà bằng trải nghiệm sống động của thời đại số.